Ośrodek edukacji ekologicznej Muzeum Podlaskiego

Sokolarnia

English

O projekcie

Podlaskie Muzeum Kultury Ludowej (wcześniej Białostockie Muzeum Wsi, Oddział Muzeum Podlaskiego w Białymstoku) realizowało w latach 2014 – 2016 projekt Ośrodek edukacji ekologicznej Muzeum Podlaskiego – sokolarnia, który otrzymał dofinansowanie w ramach Funduszy Norweskich i Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego 2009-2014. Celem projektu jest wzrost świadomości społecznej w zakresie roli i znaczenia ptaków drapieżnych w naturalnych ekosystemach przyrodniczych, a dzięki temu ochrona bioróżnorodności naturalnego środowiska.

W Polsce stwierdzono obecność 36 gatunków ptaków drapieżnych, z tego 19 spośród nich to gatunki lęgowe. Gatunki zwierząt zagrożone wyginięciem są rejestrowane w Czerwonej Księdze Zwierząt. W Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt znajduje się aż 14 gatunków dziennych ptaków drapieżnych i 6 gatunków sów. Wśród nich gatunkami skrajnie zagrożonymi są gadożer, orlik grubodzioby, orzełek włochaty oraz sokół wędrowny. W ciągu ostatnich lat podejmowane są działania mające za zadanie ochronę tych szczególnie zagrożonych gatunków, między innymi prowadzona jest reintrodukcja sokoła wędrownego. Wszystkie te poczynania, aby okazały się skuteczne, muszą być wsparte odpowiednią wiedzą z zakresu znaczenia ptaków drapieżnych w utrzymaniu równowagi naturalnego środowiska, stąd w Podlaskim Muzeum Kultury Ludowej (wcześniej Białostockim Muzeum Wsi) zostanie utworzony ośrodek edukacji ekologicznej. W prowadzeniu zajęć edukacyjnych niezwykle istotną rolę odgrywa możliwość pokazania żywych ptaków, dlatego też w skansenie będzie prowadzona hodowla wybranych gatunków ptaków drapieżnych, a w tym zwłaszcza sokoła wędrownego. Hodowane ptaki będą służyć do pokazów, w tym także wolnego lotu, podczas zajęć edukacyjnych oraz do wychowu młodych osobników przeznaczonych do ochrony czynnej, czyli reintrodukcji. Polega ona na wypuszczaniu kilkutygodniowych ptaków na terenie, na którym niegdyś występował dany gatunek. Należy tu podkreślić, iż właśnie taki sposób ochronny czynnej sokoła wędrownego jest prowadzony na obszarze wielu państw świata i – jak twierdzi wielu ekspertów – przyczynił się do zapobiegnięcia wyginięciu dzikiej populacji tego gatunku w skali globalnej. Tego sukcesu nie udałoby się osiągnąć, gdyby nie wielowiekowe doświadczenia z zakresu hodowli i układania sokołów.

Opinia o Ośrodku Edukacji Ekologicznej MP-Sokolarnia dr Andrzeja Kruszewicza:

Współczesne sokolnictwo nie ma już tak ścisłego związku z pozyskiwaniem pokarmu dla ludzi. To raczej pasja polegająca na poznawaniu życia ptaków szponiastych, ich układaniu i hodowli w celu zasilania populacji dzikich. Tak dzieje się na Podlasiu z sokołem wędrownym, którego populacja leśna zanikła całkowicie i od niedawna jest odtwarzana dzięki wiedzy i umiejętności sokolników kierowanych przez Dariusza Poznańskiego, uznanego w środowisku specjalisty. Kolekcje ptaków szponiastych i pokazy sokolnicze są doskonałym sposobem szerzenia wiedzy o naszych ptakach drapieżnych, problemach ekologicznych i czynnej ochronie przyrody. Podczas pokazu sokolniczego można mądrze prezentować naturalne umiejętności ptaków szponiastych, ich przystosowania do polowania i perfekcję zmysłów. Jest to także okazja by wspomnieć o zagrożeniach i sposobach ochrony ptaków szponiastych, jak się okazuje niezwykle wrażliwych na chemiczne skażenie środowiska. Każda inicjatywa adresowana do młodzieży, związana z poznawaniem rodzimej przyrody, zasługuje na wszelkie poparcie. Jako Podlasiak z urodzenia i ornitolog z zamiłowania deklaruję wszelką pomoc i wsparcie dla planu stworzenia ośrodka sokolniczego w okolicy Białegostoku.

Projekt: Ośrodek edukacji ekologicznej Muzeum Podlaskiego – Sokolarnia jest ważnym przedsięwzięciem w upowszechnieniu ochrony ptaków drapieżnych oraz zwiększeniu świadomości społeczeństwa w zakresie roli tych zwierząt w zachowaniu bioróżnorodności naszego naturalnego środowiska.

Całkowity koszt realizacji projektu wyniósł 741 975 zł, a całkowita kwota dofinansowania 546 869 zł.

W ramach projektu Ośrodek Edukacji Ekologicznej Muzeum Podlaskiego – Sokolarnia zostały zrealizowane następujące działania:

- Zostały opracowane programy edukacyjne oraz przeprowadzone według nich zajęcia edukacyjne poświęcone ptakom drapieżnym, a w szczególności różnym gatunkom sokołów, jastrzębi, orłów i sów. Tematyka tych zajęć jest bardzo szeroka, począwszy od aspektów czysto przyrodniczych, po związane z rolą ptaków drapieżnych w kulturze (np. heraldyce). W zajęciach tych uczestniczyły grupy przedszkolne, szkolne, młodzież, dorośli oraz jako odrębna grupa docelowa miłośnicy ornitologii. Opracowane zostały zeszyty edukacyjne - Nasze ptaki drapieżne mające w sposób fachowy przekazać wiedzę z zakresu biologii ptaków, ich znaczeniu w ekosystemach. Został zorganizowany konkurs plastyczny dla dzieci oraz została wydana książka poświęcona ptakom drapieżnym w kulturze.

- Została przygotowana wystawa muzealna poświęcona ptakom drapieżnym, która odgrywa ważną rolę w uzupełnieniu materiałów edukacyjnych. Do jej aranżacji zostały wykorzystane nowoczesne sposoby ekspozycji, w tym zwłaszcza środki multimedialne. Na wystawie można, między innymi, poznać biologiczne aspekty budowy ptaków drapieżnych, usłyszeć jakie wydają odgłosy, czy też zapoznać się z historią sokolnictwa.

- Został zorganizowany, po raz pierwszy na Podlasiu, festyn sokolniczy z udziałem sokolników z całej Polski i zagranicy. Podczas festynu  można było zobaczyć różne gatunki (często unikalne) ptaków sokolniczych, pokazy wolnych lotów ptaków drapieżnych, były sprzedawane akcesoria sokolnicze, odbyły się prelekcje, podczas których było można poznać zwyczaje myśliwskie związane z sokolnictwem.

- W ramach projektu odbyła się konferencja naukowa (z udziałem specjalistów związanych z ornitologią, ochroną przyrody oraz edukacją ekologiczną) mająca na celu ukazanie znaczenia ptaków drapieżnych w zachowaniu bioróżnorodności, roli edukacji ekologicznej w ochronie wszystkich gatunków ptaków drapieżnych. Jednym z rezultatów konferencji jest publikacja naukowa podsumowująca jej wyniki.

- Powstała interaktywna strona internetowa mająca na celu przekazanie naukowej wiedzy o ptakach drapieżnych, współczesnych zagrożeniach na jakie są narażone oraz wyjaśniająca powody dla których należy je chronić. Na stronie są na bieżąco zamieszczane informacje związane z realizacją projektu.